Teken & de ziekte van Lyme

Mensen die voor hun plezier of werk in natuurrijke gebieden komen, doen er goed aan zich te beschermen tegen tekenbeten. Teken kunnen onder andere de ziekte van Lyme overbrengen. Wanneer u enkele voorzorgsmaatregelen neemt is de kans op een tekenbeet klein. Steeds meer mensen die door teken gebeten worden (tot 94%) worden ziek. Als u de teek binnen 24-36 uur verwijdert, is de kans op ziekte te verwaarlozen. U hoeft alleen naar de huisarts wanneer u klachten krijgt, zoals een rode kring om de wond, vermoeidheid, vergeetachtigheid, spierpijn of gewrichtspijn. De ziekte van Lyme is meestal goed te behandelen met antibiotica. Mits de besmetting kan worden aangetoond, maar dat is vaak al een probleem Bovendien mag de behandeling niet te snel stoppen.

20 april 2007 - Wageningse wetenschappers hebben vastgesteld dat 20-50% van de teken in Nederland besmet is met de Borrelia-bacterie. Maandelijks vangen vrjiwilligers op 25 locaties in heel Nederland teken voor het onderzoek. Het is opvallend dat de teken niet alleen in de natuur voorkomen, maar dat er steeds meer in tuinen worden gevangen. Ideale omstandigheden voor teken zijn: Warm en vochtig weer en hoog gras. Bij koude en 's winters trekken ze zich terug in de (humus)bodem of strooisel.
Mensen die door teken werden gebeten kunnen dit ook melden via www.natuurkalender.nl. Al eerder hebben wetenschappers gewaarschuwd dat teken voor een nationale ramp zullen zorgen als er niet snel voorlichtingscampagnes worden gelanceerd. De voortgaande verspreiding van teken, en met name ook de toename in borrilia besmettingen is vooralsnog een raadsel.

Wat zijn teken?

Teken zien er uit als bruinzwarte spinnetjes en zijn tussen de 1 en 3 mm groot. Van maart tot november huizen zij in bossen, duinen, struiken en hoog gras, wachtend op passerende mensen of dieren. Ook in de wintermaanden, bij zacht weer! Teken zijn parasieten: zij bijten zich vast in de huid van mens en dier om zich vol te zuigen met bloed. Na een dag of vijf zijn ze verzadigd en laten ze los. Soms zijn teken besmet met een bacterie (Borrelia burgdorferi) die de ziekte van Lyme veroorzaakt. Door een tekenbeet kan die bacterie in het lichaam van mens en dier terechtkomen. Veel mensen en dieren die gebeten zijn, worden niet ziek maar in sommige gevallen veroorzaakt de bacterie de ziekte van Lyme. Helaas ontwikkelt een aanzienlijk deel van de mensen geen antistoffen, zodat met nu nog gangbare testmethoden de ziekte niet kan worden aangetoond. Hulp komt voor deze groep mensen dan ook vaak te laat.

Teken houden zich op in (hoog) gras en laag struikgewas. Ze houden van een vochtige omgeving. Bij droogte en in de winter (bij vorst) trekken ze zich terug tussen humus en gebladerte. In toenemende maten worden ze ook in onze achtertuinen gesignaleerd. Dus ook thuis is het raadzaam jezelf tegen tekenbeten te beschermen en huisdieren en kinderen goed te controleren.

De stadia van de ziekte van Lyme

De ziekte van Lyme is een infectieziekte die in drie opeenvolgende stadia verloopt. Elk stadium kan bepaalde klachten geven. Het komt echter ook voor dat een stadium voorbij gaat zonder dat er zich klachten voordoen.

• Tijdens het eerste stadium, drie dagen tot drie weken na de tekenbeet, kunnen de eerste  klachten ontstaan. Rond de plaats van de beet kan een rode, ringvormige huiduitslag ontstaan, die zich geleidelijk uitbreidt. Deze huiduitslag is een reden om naar de huisarts te   gaan. Men kan zich ook grieperig voelen met verschijnselen als hoofdpijn, koorts en vermoeidheid.
• In het tweede stadium, enkele weken of maanden na de tekenbeet, kan men last krijgen van uitstralende pijn in arm of been, uitval van gezichtsspieren, dubbel zien, neiging tot flauwvallen, hartritmestoornissen en pijn aan en zwelling van de (knie-) gewrichten.
• In het derde stadium van de ziekte spreekt men van chronische Lymeziekte. Maanden tot jaren na de besmetting kan men te maken krijgen met een chronische huidaandoening, ernstige loop- of oriëntatiestoornissen en gewrichtsklachten.

De ziekte van Lyme wordt met een kuur van antibiotica behandeld. Hoe eerder u erbij bent, hoe gemakkelijker en sneller de behandeling en hoe beter het resultaat. De kuur moet wel lang genoeg duren. de bacterie Borrelia trekt zich namelijk terug in minder sterk doorbloed weefsel en wordt daar niet door antibiotica gedood. Echter, deze verdwijntruc kan de bacterie maar ongeveer 21 dagen volhouden en moet dan terug in de bloedbaan. Dit is het moment dat het medicijn met de bacterie afrekent. Stopt de kuur te vroeg, dan keren de klachten terug.

Over de klachten die huisdieren door de ziekte van Lyme krijgen, is geen duidelijkheid. Hoge koorts, stijve gewrichten en een gebrek aan eetlust worden soms genoemd. Gaat u met vragen hierover naar de dierenarts. Voor chronische klachten leven de meeste dieren niet lang genoeg.

Is er sprake van besmetting?

De ziekte van Lyme is besmettelijk van teek naar mens of (huis)dier. Mensen kunnen elkaar niet besmetten en de ziekte wordt ook niet overgedragen van (huis)dier op mens. Bij het verwijderen van teken van honden lopen mensen geen risico op besmetting. U kunt niet immuun worden voor de ziekte van Lyme: elke nieuwe tekenbeet vormt dus een nieuwe kans op besmetting.

Wat zijn de maatregelen om de teek geen kans te geven?

De beste manier om besmetting te voorkomen, is het vermijden van contact met struikgewas en hoog gras. Dit kunt u vermijden door op de paden te blijven en bedekkende kleding te dragen. Draag bijvoorbeeld dichte schoenen, een lange broek en stop de broekspijpen in uw sokken. Kinderen lopen, in verband met hun geringe lengte en manier van spelen in de natuur, meer kans op een tekenbeet. Een shirt met lange mouwen en een pet op bieden dan enige bescherming. Deze voorzorgsmaatregelen zullen niet in alle situaties haalbaar zijn, maar verkleinen wel de kans op een tekenbeet. Komen er in een gebied veel teken voor dan kunt u zich  ook beschermen door de huid in te smeren met een insectenwerend middel met ongeveer 30% DEET. Volwassenen kunnen middelen met maximaal 50% DEET gebruiken, jonge kinderen met maximaal 20%. Lees de aanwijzingen op de verpakking.

Contoleer op teken

Als u in de natuur bent geweest is het belangrijk om uw huid en kleding en die van uw kinderen te (laten) controleren op teken. Stop kleding gedurende 30 minuten in de wasdroger, dat is dodelijk voor teken. Kijk vooral op plekken waar de huid dun of warm en vochtig is, zoals in liezen, knieholten, oksels en op de buik. Bij kinderen worden teken vaak op het hoofd, in de hals, achter de oren en bij de haargrens gevonden.

Teken verwijderen

Wanner u tijdens of na het natuurbezoek een teek op uw huid ontdekt, is het belangrijk deze zo snel mogelijk te verwijderen. Dit kan met een speciaal pincet dat onder meer te koop is bij een apotheek. Hoe korter de teek de kans krijgt zich vol te zuigen, hoe kleiner de besmettingskans. Bij verwijdering binnen 24-36 uur is de kans op besmetting vrijwel uitgesloten. Belangrijk bij het verwijderen is dat u vooraf de teek beslist niet moet verdoven. Anders zal daardoor de teek van schrik zijn maaginhoud met bacterie legen in uw huid. De kans op besmetting wordt daardoor groter.

Naar de huisarts?

U moet de huisarts bezoeken wanneer u na een tekenbeet een of meer hierboven beschreven klachten hebt. Noem hierbij ook de datum waarop u (mogelijk) gebeten bent: dat is belangrijke informatie voor de huisarts. Teken kunnen (ook) andere ziekten dan de ziekte van Lyme overbrengen. Zo is er onder andere ook een virus infectie mogelijk die een soort hersenvliesontsteking veroorzaakt. Deze komt vooral in landen rond de Middelandse zee en centraal Europa voor, maar steeds vaker ook in Nederland. Raadpleeg een arts wanneer u (onduidelijke) klachten krijgt als u door een teek gebeten bent. Probeer ook de datum van de beet te onthouden.

Tot slot: Wanneer u voorzorgsmaatregelen neemt is de kans op besmetting door een tekenbeet klein. U hoeft alleen naar de huisarts wanneer u klachten krijgt. En ga niet akkoord met een kuurtje van 2 weken, dat is voor Borelia volstrekt onvoldoende. Hij laat zich pas na 21 dagen pakken. Voor algemene informatie over teken en de ziekte van Lyme, kunt u (telefonisch) contact opnemen met de GGD.

Teken in de diverse stadia